Ayn Rand

Recentelijk zijn er twee biografieën verschenen van Ayn Rand. Twee! Tegelijk!! Dat is het vermelden waard voor mij, omdat Ayn Rand een merkwaardige plaats inneemt in mijn leven. Ze is de ideoloog I love to hate sinds Oudjaarsdag 1994. Wie is ze nog meer? ( Was, moet ik zeggen, want godlof is zij op een mooie dag in 1982 overleden.)  Nou- ze was een vrouw met een boodschap, die ze onvermoeidbaar verkondigde door  middel van het geschreven en gesproken woord; en ze was een schrijfster die zichzelf een filosoof vond.  Het gevolg van een en ander was dat haar romans vaak te lang zijn en meestal vermoeiend. Toch, of misschien daardoor, heeft Rand een blijvende indruk gemaakt op de Amerikaanse samenleving. In 1991 kwam Rands boek Atlas Shrugged  in een enquete van The Library of Congress meteen na de Bijbel in een lijst van Boeken Die Je Leven Hebben Veranderd. De intussen in ongenade gevallen Alan Greenspan was een van haar laatste getrouwen. Momenteel verwijzen vele republikeinen naar Atlas Shrugged als een aardige omschrijving van de ondergang die America te wachten staat als Obama zijn duivelse plannen ten uitvoer kan brengen. En die biografieën- twee!

Ik doe verbaasd maar als iemand dat niet zou moeten zijn ben ik dat. Ondanks dat ik politiek en spiritueel ben te omschrijven als een Vaag Linkse Idealistische Ietsist met een aan de 21e eeuw aangepaste Judaeo-Christelijke Moraal, heb ik Ayn Rands twee grootste romans, The Fountainhead & Atlas Shrugged, meermalen gelezen. Meermalen, zeg ik U; dit zijn boeken van rond de 1000 bladzijden, en ik heb ze meermalen gelezen. Dit herhaal ik niet omdat ik er nou zo trots op ben ( misschien had ik die studie wel afgemaakt als ik Atlas Shrugged niet 16 x had gelezen…) maar meer om de klaarblijkelijke fascinatie van deze schrijfster te accentueren. Het zijn twee dikke, dikke boeken, bevolkt met onaangename mensen, die een niet al te subtiele boodschap weinig zachtzinnig inhameren. Bovendien heb ik mezelf tijdens het lezen vaak óm de bladzijde voor moeten houden dat deze gedachtengang, of gene formulering, of die premisse, in mijn wereld totaal niet deugde!!!  verdorie!! En toch las ik door, want ze vertelden een spannend soort kosmieze Whoddunnit&wherediddego; en toch stond ik vaak aan de kant van personages waar ik in het dagelijks leven met een dermate grote bocht omheen zou lopen dat ik hun gefluim niet zou kunnen horen, laat staan verstaan.

Het is wel te verklaren. Ayn Rand schreef geen romans, Ayn Rand schreef pamfletten. Haar boeken zijn haar evangelie, en ze schuwde geen enkele methode om de Grimmige Boodschap aan de man te brengen. Dat wil zeggen dat ze zo meeslepend schreef als ze voor elkaar kreeg; en dat ze sluip door-kruip door in haar boeken de suggestie weet te wekken dat jij, lezer, die haar boodschap begrijpt en onderschrijft, deugt. Jij bent OK, sterker nog, jij bent zoveel beter dan al die softe commie pinko’s die niet begrijpen hoe de wereld echt in elkaar zit. Toen ik haar boeken las was ik nog niet te oud om de lokroep te horen, en een klein stukje mee te gaan; maar ik was te oud om er als een blok voor te vallen, en dat is maar goed ook. Want haar boodschap is uiteindelijk een nare grimmige boodschap indeed. Ik heb geen filosofische geest en heb van Ayn Rands filosofische werken erg weinig begrepen, dus alles wat ik weet over haar ideeen heb ik gepeurd uit haar romans (wat ook heur bedoeling was). And it goes somethin’ like this:

De objectief waarneembare werkelijkheid is er, en niet objectief waarneembare werkelijkheid is er niet. Hogere Dingen (inclusief metafisica en religie) zijn bullshit. Schoonheid is een objectief gegeven. Kunstenaars die niet volgens dat gegeven scheppen, en mensen die dat objectieve gegeven niet weten te waarderen, zijn minstens pervers en in elk geval abject, maar hoogstwaarschijnlijk ook evil. Elk mens heeft de verantwoordelijkheid voor zijn eigen welzijn en de plicht te slagen in het leven, en kan niet op welke manier dan ook verantwoordelijk gesteld worden voor het welzijn of het slagen van iemand anders. Geld, of eigenlijk goud,  is het hoogste morele criterium, omdat van iemand die veel geld heeft objectief vast te stellen is dat hij/zij is geslaagd in het leven. Zakenlui zijn derhalve de beste mensen van de samenleving omdat ze met discipline en een staalharde ethiek hun vele geld bij elkaar bereiken.  Mensen die hun best doen en een beetje slagen zijn ok, mensen die hun best doen en mislukken zijn pervers abject evil en waarschijnlijk ook altruïstisch, en die moet je uit het paradijs der geslaagden werpen naar de hel der losers waar geween is en tandgeknars. De VS zijn het beste land ter wereld omdat daar volstrekte vrijheid is voor zakenlui en andere Prima Kerels om te slagen en veel geld te verdienen. Mannen zijn actieve helden en seksueel de aanvallende partij, vrouwen zijn het beste af als ze het heroïsche in de man herkennen & aan zijn voeten gaan zitten om het te aanbidden. (Het heroïsche in de vrouw moet vooral geneukt worden. Ik hoop dat ik dat verkeerd begrepen heb maar ik vrees het ergste.)

Misschien dat Rallo hier wat aan het chargeren is, hm? Er zit tenslotte best een redelijk stukje in, te weten dat over de eigen verantwoordelijkheid voor het eigen welzijn- dat is tegenwoordig gewoon gemeengoed, niet? Hier, vrienden, begint het verneukeratieve. De lezer leest een roman van 1100 bladzijden, en wordt zich maar langzaam gewaar van de volledige omvang van Rands afschuwelijkheid (in Atlas Shrugged duurt  het bijna 700 bladzijden voordat je haar Man der Mannen, John Galt, eindelijk te zien krijgt). Ten tweede zijn haar ideen tot op bepaalde hoogte te volgen en misschien zelfs te onderschrijven, als je haar formuleringen voor lief neemt – en vanaf dat punt in een steile curve omhoog ineens ziekelijker dan Jim Jones, conservatiever dan Marcel Lefebvre, absolutistischer dan Stalin en normatiever dan Torquemada en Craibie Onk.

Er is, afgezien van de enkele paragrafen geleden genoemde vleierij van de bevattelijke lezer,  nog een reden waarom je deze boeken het beste kunt genieten als je nog jong bent, en dat is het volstrekte gebrek aan nuance. Alleen haar  personages al. Er komt nauwelijks een normaal mens voor in die boeken, ze worden vooral bevolkt door Ideeën waar een klein laagje persoonlijkheid overheen is gesmeerd. Haar mannen zijn dunne hoekige types met brede kaken en staalblauwe ogen; haar vrouwen zijn dunne hoekige types met geen heupen en ook staalblauwe ogen die in hun mantelpak gaan slapen. (De eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ze niet allemaal blond zijn.) De Goeien zijn spijkerharde zakenlieden die helemaal self-made zijn, of de enigen in een stinkend rijke familie die de bron van de rijkdom weten te apprecieëren. Ze vechten zich een weg naar de top met hun staalharde maar zeer integere ethiek, die erop neer komt: ik voor mij en jullie voor jezelf. Helaas ontbreekt God, dus als je ten onder gaat aan de staalharde maar integere ethiek van de Goeien dan heb je dat alleen aan jezelf te danken, loser. Iedereen rookt zich de longkanker (op ideologische  gronden), en iedereen verzuipt in de koffie. De Goeie Jongens, that is.

De Slechte Jongens (en dat is eigenlijk iedereen) zijn pafferig en/of dik, vulgair en hypocriet. Ze drinken te veel alcohol, of thee die naar kruidnagels ruikt. Als ze er een geloof op nahouden worden ze “mystics” genoemd; als ze een neiging hebben tot filantropie dan hebben ze een duistere kant die poesjes verdrinkt of draden over de weg spant om oude dametjes te doen struikelen, of zoiets. Elke neiging tot altruïsme wordt trouwens gestraft met een gruwelijke ondergang van iemand, waarschijnlijk een onschuldige negentienjarige die met open ogen in de val trapt.

Ja, jelui leest het goed. Je wordt als lezer volledig gemanipuleerd. Onschuldigen gaan ten onder aan hypocrieten met zogenaamde goede bedoelingen, terwijl de egotisten met hun egotisme ( Rands voorkeur ging uit naar deze vorm van het woord) al die tijd het beste deden voor zichzelf en derhalve voor de wereld.  En geloof me, als je net 500 bladzijden lang murw bent getimmerd met Rands Boodschap is er nogal wat geesteskracht voor nodig om de onschuldige negentienjarige naar zijn/haar ondergang  te zien hollen en nog steeds te geloven in het nut van een solidaire samenleving.

De intussen verwarde lezer vraagt zich onderhand af,  wat ik nou precies vind van deze mevrouw en haar werk. Ik vind het lastig om te omschrijven wat ik vind van Ayn Rand. Ik kan heel slecht tegen haar ideologie en tegen haar in graniet gebeitelde overtuiging de waarheid in handen te hebben, maar ik heb me vaak genoeg mee laten slepen door haar scherpzinnige schrijfpraktijken en manipulatieve mindfucktechnieken. Bovendien heb ik, zoals ik al zei, niet echt een filosofische geest, dus ik kan ook niet een weerwoord formuleren dat de wortel van Rands immense akeligheid zou omschrijven.

Dus wat ik nou ga doen; ik ga een van die twee (!!) biografieën eens lezen, en keer daarna weer met hopelijk wat helderder ideeen.

Moeten jullie in de tussentijd Atlas Shrugged lezen? Nou- als je houdt van ontzettend dunne mensen in fotogenieke poses die eruitzien alsof ze in Mad Men spelen, en je kunt tegen 70 pagina lang predikende neo-cons, dan zou ik het niet laten. Maar als je intelligent bent, ouder dan 21, sociaal bewogen of sociaal te bewegen, en je hebt een hekel aan ideologie-spuwers van welke kleur of kunne dan ook- niet doen, behalve in het kader van een uitgebreid Know Thine Enemy-project. Je kunt maar beter een leuk boek lezen. Ik heb nog een leuke Dan Brown-vertaling liggen…

Advertenties

19 gedachten over “Ayn Rand

  1. Haha! Let’s face it: jij en ik zijn losers:)

    Ik ben wel benieuwd waarom je haar manipulatief vindt. En waar ze je dan heen manipuleert, gezien het feit ook dat je zelf een loser bent.
    En ik ben benieuwd wat het lezen van een biografie in dit geval oplevert. Want ik ken het gevoel wel dat dit type ideeën oproept. Misschien had ze maar één eierstok, en was haar oma een alcoholische pauper;-)

  2. Kort samengevat weet je dus niet waarom je deze manipulatieve fascistische propaganda van matige literaire kwaliteit blijft lezen? Het enige dat vóór ze pleit is haar atheïsme (weten die neocons dat eigenlijk wel?), maar ook dat punt brengt ze tamelijk (ofwel: te) aggressief.

    De biografieën zullen vast ook niet zonder stellingname zijn geschreven, waarschijnlijk door adoranten, adepten, aanhangers of ingewijden. Ik meen ook iets gezien te hebben over een recente verfilming, maar daar is nooit meer iets van vernomen, wat meestal geen goed teken is.
    Laat het weten als je het antwoord vindt. Zal ik dan maar de wet van Godwin erbij halen en ze vergelijken met adolf, die het destijds toch ook goed deed als publiekstrekker en inspirator?

      • Overigens krijg ik de indruk dat ze alleen binnen de VS volgelingen heeft; daarbuiten heeft ze hooguit lezers.

        Blijkbaar is er ooit een quote over geweest die als volgt gaat: There are two novels that can change a bookish fourteen-year old’s life: The Lord of the Rings and Atlas Shrugged. One is a childish fantasy that often engenders a lifelong obsession with its unbelievable heroes, leading to an emotionally stunted, socially crippled adulthood, unable to deal with the real world. The other, of course, involves orcs.

      • Wie, ik? Ja, die van atlas dan. Desalniettemin is de enige industrieel die ook maar enigszins in de buurt komt Tomáš Baťa, de oprichter van de Bata-schoenfabrieken.
        Misschien komt de dweperij uit de VS doordat het boek een bepaalde levensstijl legitimeert door ze te voorzien van een pseudofilosofie (dus legitimeren in plaats van er direct de oorzaak van te zijn)?

      • Ze zijn in de VS altijd wel van de self-made geweest, & ms Rand plaatst self-made op een voetstuk (ook in het verhaal.) Plus wat ik al eerder aandroeg; ze weet de lezer het gevoel te geven dat hij/zij Het Begrijpt & derhalve behoort tot de Elite Van Coole Mensen; en dat kan, zoals jij in een mailtje al aandroeg, je leven veranderen als je veertien bent (in je hart of in de werkelijkheid), of er nou orcs in voorkomen of niet 🙂

  3. Veel herkenning (ook in de constatering van Reinier dat de adepten zich vooral in het land bevinden waar ik mij momenteel bevind en waarvandaan de dame kwam die mij introduceerde in de beginselen van het Randisme).

    Ik moet wel zeggen dat ik na The Fountainhead de handdoek in de ring heb gegooid. Mijn vraag is dan ook waarom jij dan toch over de rand (pun intended, Bart for president) bent gegaan en ook Atlas Shrugged nog hebt gelezen.

    Me dunkt dat ik dat antwoord pas vind als ik zelf naar de andere kant reis …

    • Nou- ik weet niet of ik het duidelijk genoeg heb gemaakt, maar het is echt best een spannend boek, op een Dan Brown-manier. Natuurlijk wordt de meerderjarige lezer op gegeven moment een beetje moe van het gepredik (& van het feit dat hij uitgemaakt wordt voor loser) maar het sleept mee.

  4. Interesting wel, ik heb altijd alleen maar zitten shruggen als ik wéér die dikke boeken van Ayn Rand in jouw boekenkast zag staan – dat was in de tijd dat ik weliswaar jong genoeg was om de betreffende boeken zonder al teveel ergernis te consumeren, zo lijkt het, maar in die tijd verkeerde ik in de stellige overtuiging dat ik eigenlijk niet kon lezen. Dat maakt het tot je nemen van boeken van welke aard dan ook wat lastig.

    Wat ik in jouw stukkie lees is voornamelijk dat Rand graag op schoot moet hebben gezeten bij de Friedman-achtigen van de US. Het is niet vreemd, lijkt me, dat er in die generatie veel morele suprematisten bestonden: het was toch in zekere zin het finest hour van de US: hier een crisisje gepareerd, daar een oorlogje beëindigd, tussen de bedrijven door nog wat langdurige internationale afhankelijkheden bewerkstelligd, een soort van divide et impera voor gevorderden. En intussen je eigen evangelie prediken. Lekker hoor. Ik mis de US eigenlijk wel: iedere keer bijna verzuipen om jezelf vervolgens aan je eigen haren uit het moeras te trekken. Het heeft ergens wel wat. Maar toch lees ik liever Roth of Doctorow, of misschien ook wel Vidal…

  5. maar als je zo over Ayn Rand denkt ben je ook een “loser” en zeker geen onderdeel van de 5% die wel iets origineels voortbrengt. Je bent feitelijk een p[ofiteur in de zuiverste definitie want hoe origineel is het om iets af te zeiken dat je in het geheel niet begrijpt noch boeit ? kan ik ook over Feyenoord doen of zo in het model broodschrijver.

    Schep eens iets origineels, dan heb je recht van oordeel lijkt me; tot die tijd zou ik je aanraden de zwaar toegenomen verkoop van Atlas Shrugged te proberen te beargumenteren

    • Dag Teun, welkom op mijn blog. Ik vind het concept van de loser een akelig concept; het lijkt alsof er een bepaalde vaste dosis waardigheid in het heelal is, en als ik er meer heb heb jij er minder en andersom. Zo zie ik de wereld niet. Ik gun iedereen het zelfvertrouwen om zichzelf een winner te vinden volgens zijn of haar eigen criteria, ook als ze niet precies een op een lopen met de criteria van Ayn Rand of van een andere goeroe. Verder mag ik over andermans produkten zeggen wat ik wil; en was het niet Rand zelf die leefde volgens het adagium: ” Judge, and be prepared to be judged” ? En Atlas Shrugged verkoopt omdat het een spannend boek dat meeslepend is geformuleerd en dat een heroische ethiek propageert; dat betekent niet dat het een goed boek is. Kan; hoeft niet. Macdonald’s is ook populair maar goed eten zou ik het niet willen noemen.

      • je eerste hater ❤ welkom in de digitale wereld, nu hoor je er echt bij! wat gaat er nu door je heen? Zou die irritante schaatsverslaggever wiens naam ik altijd vergeet nu aan je vragen…

        xoxo

  6. Wow… En ik maar denken dat ik alleen stond in mijn haat-liefde met Ayn Rand. Veel herkenbaars in je stuk en in de reacties. Ik had er nooit echt bij stil gestaan – maar de lezer’s leeftijd heeft inderdaad invloed op de waarneming van het boek / message / sermon.

    Ik las ‘The Fountainhead’ toen ik ongeveer 15 was en was sterk onder de indruk. Met onhaalbare übermensch-streef gevoelens als gevolg (yep, het “There are two novels that can change a bookish fourteen-year old’s life” citaat klopt precies ;-)).

    ‘Atlas Shrugged’ volgde een aantal jaar later en ik kan me herinneren dat er toen wel heel erg in de verte een alarm-belletje ging rinkelen dat er iets niet helemaal klopte in Rand’s good-vs-evil wereld. De twijfels maakte echter niet dat ik me sterker voelde, maar zorgde er voor dat ik me eigenlijk meer een loser voelde dan één van de elite.

    Pas jaren later las ik beide boeken met een ‘wijzere’ blik en ben tot de conclusie gekomen dat ik “The Fountainhead” eigenlijk nog steeds een goed boek vind maar dat “Atlas Shrugged” inderdaad een heel dik pamflet is.

    Wat wil ik hiermee zeggen? Geen idee eigenlijk ,want ik ben een self-made loser 😉

    • Dag Suzanne, welkom op Ralloblog. Ik herken je processsss *wappert met handen en zet een medidatiemuziekje op*. Ik heb dit vaker gehoord, meestal van intelligente vrouwen 🙂 Iets serieuzer: de bekendste afvallige volgeling van Rand, Nathaniel Branden heeft precies dit effect beschreven bij ontzettend veel volgelingen van Rand die helemaal down waren geworden, niet alleen omdat hun vriendin geen Dagny was, maar ook omdat zijzelf geen John Galt waren. Ga er maar eens aanstaan. En @wat ik denk over het verdelen van de wereld in losers & Echt Coole Mensen (“the creators”); zie mijn reactie op het comment van Teun.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s